ـ زمين شناسي ناحيه اي سيستان و بلوچستان(مــــكــــــران)

زمين شناسي اين ناحيه داراي ويژيگي هايي است كه به اعتبار آنها چهره و پيكرهء متفاوتي از ساير مناطق كشور مي سازد .محققين و زمين شناسان مختلف هر كدام بر حسب بينش و باور مكاتب خاصي از زمين شناسي تكوين آن را تو صيف و پيكرهء ژئوديناميكي خاصي را براي آن ترسيم مي نمايند.در تحليل ها و بررسي هاي جديد زمين شناسي (ساماني1994)ιساختارهاي و عوارض خاصي معين شده است كه سعي مي شود در اين ويلاگ بر پايهء آنهاιزمين شناسي ناحيه اي اين بخش از سرزمين ايران معرفي مي گردد.

اين ناحيه از كشور در نوشته هاي اكثر زمين شناسان به عنوان بخشي از اقيا نوس تتيس قلمداد شده او در موارد بسياري ادامه زون افيو ليتي زاگرس را از آن عبور داده و به افيو ليت هاي چمن در پاكستان وصل مي نمايند . اين محور در نوشته هاي مختلف(اشتوكلين1984٬1977٬1974 بربريان و همكاران ٬1982٬1981 تكين1972 ٬تيرول و همكارن1983)بقاياي پوسته اقيا نوسي تتيس به حساب آ مده و محل اتصال ابر قاره هاي گندوانا و اورآسيا به شمار رفته است .بررسي واحد هاي سنگ چينه اي٬ليتولوژي و پديده هاي ما گمايي اين ناحيه نشان ميد هد كه از جنبه هاي مختلف ٬اين بخش از كمر بند زمين ساختي ٬با نواحي همجوار تفاو تهاي را دارا است .مرز اين اختلاف ها در روند عمو مي عمان (خطئاره ديبا )-ميناب كه جدا كنندهء رشته كو ه هاي زاگرس و كوههاي مكران است ٬قرار دارد.

بارز تر ين تفاوت هاي بين خاور و باختر اين مرز در مارد ذيل خلاصه مي شود:

گسترش و وجود گنبد نمكي(سري هر مز) در حوضه زاگرس و عدم وجود آنها در حوضه بلوچستان

وجود ضخامت قابل توجه از طبقات رسوبي عوما " كربناته- مارني- شيلي ميزبان منابع گاز و نفت در حوضه زاگرس و عدم وجود رخسارهء مشابه در منطقه ء سيستان وبلو چستان (مكران)

گسترش سري افيو ليتي - فليشي و مولاسي با ستبراي بسيار در منطقه مورد بررسي

تكتو نيك ملتهب و نا آرام از زمان كرتاسه به بعد در اين حوضه (بويژه مكران) و انتقال محور زمين ساختي - رسوبي از شمال به سمت جنوب

گسترش حجم وسيعي از آميزه رنگي و سريهاي افيو ليتي در ناحيه مكران و محدود بودن آن در باختري مرز مبناي مقايسه

وجود گل افشانهاي جوان فعال و نيمه فعال در كرانه هاي درياي عمان

گسترش كمر بند آتشفشاني جوان بزمان_تفتان _ چغايي و عدم وجود روند مشابه به موا زات افيو ليت هاي زاكرس

اين منطقه به جز در بخش افيو ليتي و آميزه هاي رنگين ٬ تفانت هايي مشابه موارد فوق را با كوههاي عمان و سريهاي واقع در خاور گسله د ر كناره شبه قاره هند نيز نشانن ميدهد.

بر اساس موارد فوق و تفاوت هاي بارزي كه بين زمين شناسي مــكران با نوا حي همجوار وجود دارد ٬ چنين پنداشته مي شود كه در تكو ين زمين شناسي اين ناحيه ٬عوامل٬ حوادث٬و رخدادهايي نقش داشته اند كه متفاوت از آنچه بوده كه در نواحي اطراف عمل كرده است و به بيان ديگر خاستگاه زمين شناسي اين ناحيه ويژگي هاي خاص خود را داشته است. در خاور(شرق) وباختر(غرب) اين منطقه ورقها ي قاره اي با وژگي گندوانا و اورآسيا بهم رسيده و موجب بسته شدن نئو تتيس شده است . حال آنكه در اين ناحيه باز شدگي اقيانوس هند و تشكيل درياي عمان با پوسته اقيا نوسي و به عبارتي دو پوسته متفاوت از نوع اقيا نوسي و قارهاي در مقابل هم قرار دارند .شايد بتوان گفت كه اين منطقه محل گذر از تتيس مزوزوئيك به اقيا نوس هند باشد و ارتباط ديرين اين دو حوضه در اين مكان قرار دارد .تكوين زمين شناســي اين ناحيه به گونه اي خاص متاثر از سر گذشت تتيس و اقيا نوس هند گشته است.اگر چه در بخش عمده اي از سرزمين ايران رو به شمال و شمال شرق ورق عربستان - آفريقا دخالت مي نمايد و فرايند هاي آن به گو نه هاي متفاوت قابل تشخيص است ٬ولي در اين ناحيه حركت رو به شمال وشمل باختري ورق هندوستان وعوارض و عوامل ناشي از آن موثر مي باشد و مهمتر از همه خلق بعضي از ساختارهاي اين ناحيه را بايد در شكل گيري درياي عمان و اقيانو س هند جستجو كــــرد .

زمين شناسي منطقه

منطقه بلو چستان و سيستان در منتهي اليه جنوب شرقي كشور قرار گرفته و با وسعت قابل ملاحظه، تنوع ويژه اي از سازند ها و سنگ هاي مختلف دارد. در يك تصوير كلي بلوك قاره اي (continetal)بزرگ محصور شده بين دو زمين درزه(suture zone)افيو ليتي ژورايك بالايي-كرتاسه جاي دارد كه در تكتونيك آلپي به صورت توده مياني (Median mass)دستخوش پويايي تكتو نو-ماگماييگشته و بستر مناسب را براي توسعه كمر بند هاي ولكانوپلوتوني و شكل گيري حوضه پيش كماني (Fore-Arc)وپشت كماني(Back-Arc)رامي سازد.

كمربند افيوليتي شمالي در بر گيرنده نوار افيو ليتي نايين - سبزوار است كه ادامه آن به تاثير از گسليدگي درونه در ناحيه بيرجند- نهبندان مي تئان پي گرفت .اين روند افيو ليتي پس لز گذشتن از منطقه پوشيده جنوب افغانستان در نهايت نوار افيوليتي كابل را مي سازد .

كمربند افيو ليتي جنوبي نوار افيوليتي - آميزه رنگين نايين- بافت- مكران است كه پس از گذشتن از منطقه بلوچستان پاكستان به سوي خاور ، افيوليت هاي چمن را مي سازد.

منطقه محصور بين اين دو نوار افيوليتي متشكل از پوسته قاره اي پركامبرين است كه در زمان قبل از ژوراسيك مياني بخشي از توده پلاتفرمي ايران رامي ساخته ودر زمان ترياس بالايي - ژوراسيك زيرين مشخصات كرانه جنوبي اوراسيا را داشته است.

توسعه حوضه اقيانوسي و بسته شدن بسته شدن آن در زمان ترسير كه با پديده فرورانش ، هضم پوسته اقيانوسي و توسعه نوار هاي ولكانوپلوتوني است،دو كمربند ولكانوپلو توني شمالي و جنوبي را در اين توده مياني مي سازد كه نوار شمالي آن در شمال دشت لوت توسعه دارد و نوار جنوبي كمربند ماگمايي حاشيه قاره اي كالي كافي-سرچشمه- خارستان در ايران مركزي است كه ميزبان عمده ترين كانسارهاي مس پورفيري (مانندمعادن كالي كافي،ميدوك، سرچشمه و پلي متال تفتان ) است. دو چاله هيرمند ولوت فرايند توسعه پشت كماني است كه در آن خيزش جبه در دست انجام است و ماگماتيسم بازالتي قليايي و ماگماتيسم قليايي (كربناتيت خان نشين)درجنوب افغانستان نمودهاي آن است. توسعه پوسته اقيانوسي درياي عمان - اقيانوس هند و فرورانش آن به زير پيكره بلو چستان منجر به توسعه ولكانيسم كواترنر بــزمان - تفتـان -چغايي است كه مراحل آغازين تكوين خود را مي گذراند.

بر پايه اين تصوير عمومي زونهاي ساختاري و تكتونو - ماگمايي زير را براي اين بخش از كشور مي توان ترسيم كرد كه هريك داراي ويژگيهاي زمين شناسي مستقل و متالو ژني خاص منسوب بدان .اين زونها عبارتند از :

مجموعه چين خورده تكتونيكي مكران

زون ترانسفرم ايرانشهر- بيرجند

كمربند آتشفشاني بزمان - تفتان

بلوك هاي قاره اي - دگرگوني كهن(توده مياني اوليه)

 

كه هر كدام را به اختصاردر بخش هاي بعدي تو ضيح خواهم داد.