تصویر سمت راست، نقشه گرانشی از نیمه پنهان ماه و تصویر سمت چپ، نقشه گرانشی نیمه رو به زمین ماه را نشان می دهد.

حركات این سه فضاپیما، كه به نوسانات میدان گرانشی ماه حساس اند، با دنبال كردن سیگنال های رادیویی آنها مورد بررسی قرار گرفت.

در یك موقعیت حساس، زمانیكه فضاپیمای اصلی كاگویا در نیمۀ پنهان ماه قرار داشت- و نمی توانست مستقیماٌ با زمین ارتباط داشته باشد- یكی از كاوشگرها سیگنال های آن را به زمین ارسال كرد.

نقشۀ به دست آمده که اولین نقشه با جزئیات كامل از نیمۀ پنهان ماه است، نشان می دهد که دهانه های آتشفشاني که در آن سوی ماه وجود دارند نسبت به دهانه های سمتی كه همواره رو به زمین است، بطور قابل ملاحظه ای علائم گرانشی متفاوتی دارند.

داده های حیرت آور:

با توجه به این نقشه ها شاید بتوان گفت كه میلیاردها سال پیش تفاوت های بزرگی نظیر تفاوت در درجه حرارت و یا ضخامت دو نیمۀ ماه وجود داشته است.

«والتر كیفر»( Walter Kiefer)، متخصص ژئوفیزیك سیارات كه نقشی در این مطالعات نداشته است می گوید:" اطلاعات بدست آمده حیرت آور است. تا به حال نتوانسته بودیم به این خوبی نیمۀ پنهان ماه را مشاهده كنیم."

بیشتر دهانه های آتشفشانی ماه بیش از 3.8 میلیارد سال پیش شكل گرفته اند. برخی از این دهانه ها پیش از سرد شدن ماه و پایان فعالیت های زمین شناختی آن، توسط مواد مذابی كه در سطح ماه بود، پر شده اند.

با این حال برخی از این دهانه ها ظاهراً از زیر پر شده اند. محققین بر این باورند كه مواد موجود در جبّۀ ماه در دهانه ها بالا آمده است، زیرا اینها در بخش هایی قرار دارند كه پوستۀ ماه تحت فشار نازك شده است.

اندازه گیری های جدید كاگویا نشان می دهد كه برخی از دهانه های بخش پنهان ماه تنها با مواد جبّه پر شده اند. در بخش مركزی این دهانه ها میدان گرانشی بیش از حد طبیعی آن است  و به دور آن حلقه ای با گرانش كم قرار دارد كه با ارتفاع كم دهانه هماهنگی دارد.

 نتیجه گیری های مخالف

معلوم نیست كه این بررسی های جدید از گذشتۀ ماه چه حرفهایی برای گفتن دارد. فرماندۀ این گروه آقای «نوریوكی نامیكی»(Noriyuki  Namiki) از دانشگاه كیوشو ژاپن می گوید :"برای بقای این ساختارها، نیمۀ پنهان ماه می بایست بسیار سرد و سخت شده باشد تا جبّه بتواند با گذشت زمان در مركز دهانه آرام بگیرد. سطح بسیار سفت و محكم بوده كه در این ساختار ها تعادل برقرار كرده است".

اما كیفر می گوید كه این حلقه ها با گرانش پایین از سناریویی جدید حرف می زنند. شاید ساختارهای مركزی دهانه ها به این دلیل باریك باشد كه لایۀ بالایی ماه در نیمۀ پنهان بسیار نازك و گرم بوده تا بتوانند هر چیز بزرگتری را در خود نگه دارد. مقایسۀ رصد ها ی كاگویا با مدل ها می تواند به این سؤال پاسخ دهد.

دو نیمكرۀ ماه تفاوت های بر جسته دیگری نیز دارند. كاوشگر ماه ناسا كه در اواخر سال 1990 بهره برداری شد، كشف كرد كه عناصر رادیو اكتیو ظاهراً در نیمۀ روشن ماه متمركز شده اند. نیمۀ پنهان نیز علائمی را مبنی بر وجود فعالیت های آتشفشانی در گذشته نشان می دهد.

برگرفته از : نجوم نیوز

Plate tectonic evolution of the southern margin of Eurasia

in the Mesozoic and Cenozoic

J. Golonk

پروفسور جان گلونکا

استاد علوم زمین در دانشکاه علوم و تکنولوژی جاگیلونیا در کراکو لهستان

Jan Golonka is a professor of geology at the University of Science and Technology and the Jagiellonian University in Krakow, Poland. He received his M.SC. Degree (1967) from the University of Mining and Metallurgy, Krakow, Poland and Ph.D. (1978) from the Geological Institute, Warsaw, Poland. From 1967 to 1981 he was a university lecturer and research geologist in the Polish Geological Institute, Carpathian Branch in Krakow. He worked for Mobil in Dallas, Texas from 1982 to 1999. His research interests focus on paleogeography, platetectonics, paleoclimatology, and global andregional geology, recently of the Carpathians. Jan has authored and co-authored two hundred scientific papers and also served as the editor of the SEPM book Phanerozoic reef patterns and Marine and Petroleum Geology Thematic set on paleogeographic reconstruction and hydrocarbon basins: Atlantic, Caribbean, South America, Middle East, Russian Far East, Arctic.

این تحقیق خلاصه ای از تحول ژئودینامیکی و موقعیت نیروهای تکتونیک مهم در حاشیه جنوبی اورآسیا درون محدوده اقیانوس جهانی است. کوهزایی هرسی نین توسط تصادم گندوانا و اوراسیا کامل شد از طرفی اقیانوس تتیس از ما بین اوراسیا و گندوانا (تکه های پانگه آ) شکل گرفت. در تریاس بالایی ژوراسیک زیرین چندین  قاره کوچک به حاشیه اوراسیا چسبیدند در این زمان بود که اقیانوس پالئوتتیس بسته شد. درطی ژوراسیک – کرتاسه یک فرورارنش در حاشیه جنوبی قاره جدید پانتاید در حال توسعه بود، پلیت های ایران و قفقاز زون فرورانش باعث شکاف و ایجاد حوزه کمانی بزرگتر از قفقاز – کاسپین جنوبی شد و در کرتاسه بالایی به بیشترین پهنا رسید. در غرب تتیس اوراسیا از گندوانا توسط سازنده های اقیانوس لیگوریا – پن ناینیک – پاینین – ماگورا (آلپ تتیس) جدا شد همانند پشته های اقیانوس اطلس توسعه یافت، غرب دریای سیاه توسط جدایش باز شد و با جنبش غربی پانتاید مرکزی از پلاتفرم های اسکیتین و میوسن اوراسیا در کرتاسه زیرین – سنومانین فاصله گرفت. آخرین همبستگی اقیانوس لیگوریا – پاینین در کرتاسه – پالئوژن بود. آدریا – آلکاپا به حرکت بسوی شمال در طی ائوسن – میوسن زیرین ادامه دادند و تصادم مورب آن ها با شمال اروپا منجر به توسعه گوه های کراپتین شد.

در طی کرتاسه بالایی پلیت های سنندج سیرجان – مکران به پلیت های ایران – آفریقا در منطقه قفقاز دریای خزر چسبیده بودند دو منطقه فرورانش پلاتفرم توران در پالئوژن توسعه یافت، شرق دریای سیاه باز شد. در جنوب دریای خزر نشانه های مفیدی از الیگوسن – نئوژن وجود ندارند.تصادم هند و صفحه لوت با اوراسیا باعث تغییر شکل آسیای مرکزی و بوجود آمدن گسل های پیچ خورده ی NW-SE گردید. بقایای سیستم کمانی ژوراسیک – کرتاسه و نازک شدگی پوسته ی اقیانوسیه به خوبی نازک شدگی پوسته اقیانوسی سوم که بین قاره ها همجوار سیستم های کوهزایی واقع بودند پنهان شد.

برای دریافت متن اصلی مقاله بروی عنوان لاتین مقاله کلیک کنید.....

دوستانی که مایل به دریافت کل متن ترجمه شده مقاله هستند ایمیل بزنند.